Saltar ao contido principal
Xornal

Antonio López, reitor da Universidade de Santiago de Compostela (USC)

"A autonomía da USC é sagrada. Non podemos deixar que decidan por nós"

Antonio López, reitor da USC
Antonio López, reitor da USC
  • Charo Barba

Falou de tres ideas na súa toma de posesión: revitalizar o goberno da USC, sacala da crise e recuperar a ilusión. Temos entón que empezar a falar de cartos...
Si. Hai que falar das tres cousas porque van ligadas. Hai momentos para unhas e para outras. En relación ao tema económico, hai medidas que son inmediatas, como o refinanciamento da débeda; hai outras un pouco máis a medio prazo, como que vai pasar co novo plan de financiamento, do que teremos que empezar a falar a finais do ano que vén. É un escenario co que temos que traballar e empezar a funcionar, xa sen entrar no que é o plan xeral, buscar novas vías e racionalizar algunhas outras situacións, como convenios específicos... Diso hai que falar necesariamente.

É que as tres ideas realmente soluciónanse con cartos...
Si. Fannos falta recursos e fainos falta tamén o refinanciamento, que é moi importante. Cremos que a universidade ten que facer unha aposta clarísima polo persoal. É unha aposta razonable agora que o tema da restricción de tasas de reposición xa está máis ou menos superado. Á hora de elaborar un orzamento, temos que dispoñer dos recursos que necesitemos para facer realidade ese plan de persoal, imprescindible agora na universidade.

Dixo tamén no discurso que non se podía recortar máis do imprescindible. Que é o imprescindible?
O imprescindible é persoal. A universidade perdeu 135 prazas de funcionarios docentes e non podemos pensar que iso non nos repercute. Repercute na docencia, na investigación, iso ten efectos. Non atenderiamos á realidade se pensamos que esas prazas sobran. En absoluto. En moitos casos eran necesidades imperiosas e sustituíronse por prazas moi precarias e, claro, iso hai que recuperalo.

É o único imprescindible?
Imprescindible é tamen recuperar os recursos que necesitan os centros, os departamentos, para funcionar, para ofrecer a súa docencia con criterios de calidade. Imprescindible é buscar recursos para manter as nosas infraestruturas, temos un patrimonio construído importante e agora mesmo co que temos para a súa reparación, ampliación e mellora é difícil conservalos. Imprescindibles temos moitas cousas por eso esta situación non é sostible de cara ao futuro. Temos que volver recuperar gradualmente a axenda que tiñamos.

Cal é a medida máis inmediata que vai tomar ou que xa tomou?
É unha pregunta habitual, pero as formas de funcionamento da universidade fan que esto sexa un pouco diferente do que é outra Administración; non chega un goberno, o goberno decide, xúntase... Aquí, o órgano de goberno debe ser o Consello Social, iso require que hai que facer trámites internos, tomar decisións e poñernos a funcionar. Por iso cousas que imos implantar de xeito case inmediato teñen moito que ver con eso do que falabamos de revitalizar os órganos, darlles un novo papel. Non está convocada aínda, pero imos reunirnos de xeito inmediato con decanos, directores de departamento... formularlles algunas cuestións en temas de persoal, recursos, liñas de actuación cara o ano que vén... escoitalos a eles.

E en materia de persoal?
Tamén algunhas actuacións en materia de persoal que xa estaban lanzadas... dentro da OPE deste ano faltaban por determinar ás áreas onde van ir as cátedras de promoción. E iso temos que facelo moi rápido para que se poidan convocar e se poidan cubrir este ano. Eses son os traballos nos que estamos entrando en contacto cos servizos, vendo cal é a actuación, a realidade das cousas, temas que hai que resolver inmediatamente.

Antes do verán?
Si. Estas cousas hai que facelas antes das vacacións de verán

Que é o que non aceptará de ningún xeito que lle impoñan?
Eu defendín sempre a autonomía da universidade. Temos que ter un papel importante na toma de decisións, sendo despois moi leales con toda Administración, pero hai un marco de decisión onde a universidade ten que xogar un papel. E niso temos que ser moi celosos. A nosa toma de decisións en temas como que lle convén á universidade, que é o mellor en temas de persoal, de oferta de titulacións, en planificación. E despois temos que conseguir a complicidade de outras administracións, porque ás veces eso require que o que nós propoñemos ten que ser acordado ou decidido por exemplo pola Administración autonómica, ou despois hai que plasmalo en acordos con outras administracións.

É moi rotundo neste tema...
O que non podemos é deixar que outros decidan por nós. É un ámbito que temos que defender. Eso ten o risco de que podemos equivocarnos, pero é o risco propio da autonomía, que para nós é sagrada.

Que considera que debe vostede manter porque o seu antecesor, Juan Viaño, deixouno ben?
As peculiaridades da universidade é que aquí non facemos tabla rasa, non imos facendo e desfacendo. Do que se fixo, levovuse a cabo unha amortización da débeda, que amortizada está e ben feita está... Hai proxectos en marcha, algún importante, como o Campus de Ciencias da Saúde, e teremos que traballar nesa dirección. Temas de persoal, que se dera un paso nalgunha dirección, aínda que moi tarde. Neste caso, máis que seguir, imos acelerar o que sería ese plan de estabilización. Tamén se fixo unha reestruturación de departamentos que en moitos casos é satisfactoria e noutros regular nada máis. Hai que analizalo, igual que hai que ver que pasou coas escolas de doutoramento. Non é chegar e arrasar, senón chegar e ver que se pode facer cunha liña estratéxica que é apostar polos órganos, apostar polo persoal e unha nova xestión no tema da débeda.

Xa deu a súa opinión sobre a baixada de taxas e tamén cando Núñez Feijóo falou de rebaixar os prezos dos mestrados habilitantes. Vai ser o reitor que alce a voz ante o que considera inxusto?
A nós parécenos ben que se dean as máximas facilidades para o acceso universitario, claramente, que a Xunta decida apostar por unha política social de acceso. Ante isto nada que dicir. Parécenos perfecto. O que debemos demandar é que, se somos unha universidade pública, temos que poder atender con calidade a esa xente que vén ás nosas aulas e que reciban o servizo que merecen...

Con máis recursos...
E para iso necesitamos recursos. E na medida en que os prezos son baixos o que teremos que conseguir é que se nos dote de máis recursos vía transferencia do plan de financiamento. Esa é a voz que nós levantaremos, porque a decisión política correspóndelle á comunidade autónoma. Pero ten que ser así, se non se cobran prezos públicos hai que operar con transferencias. A nós parécenos ben que haxa as máximas facilidades para o acceso á universidade, pero teñen que compensarse por outra vía.

Tamén considera inxusto ter que eliminar prazas para compensar a creación dunha nova titulación... Da a impresión de que non o vai ter fácil coa Xunta...
Temos un convenio asinado pola propia universidade, do que eu xa me manifestei en contra cando pasou polo Consello de Goberno, e teremos que, dentro do marco que nos da o convenio, tratar de revisalo. Pódese buscar unha so¬lución alternativa porque a min paréceme que non é boa. Nin para a universidade nin para a sociedade. Porque non se trata de querer manter oferta de prazas que non se cubren ou implantar novas titulacións e seguir mantendo outras sen demanda. Ademais nunha situación en que se nos pide á universidade que sexamos quen de crear unha oferta interesante, de atraer estudantes, pois que nos deixen atraer estudantes alí onde temos capacidade.

Como se debería facer?
Se hai unha titulación que non ten demanda de alumnos, cando se crea outra suprímese a anterior. É razoable. O que non o é é que porque creemos unha titulación nova teñamos que reducir prazas noutra na que hai demanda, notas de corte cada vez máis altas, recursos para poder ofertalas. Iso parécenos desperdiciar os recursos que temos e prexudicar á sociedade. Por iso digo que eu non acabo de verlle a razón de ser. Só ten unha: é unha forma de implantar titulacións sen que custe máis. Pero, claro, eso é enganarnos, porque a universidade consume recursos nesa implantación nova, e hai que dárllos.

Tamén parece un pouco un ataque á autonomía da que falaba...
Claro. É un pouco cortarnos as alas. Outra cousa é que se nos esixa todo o rigor na oferta. Vostede fixo unha aposta de títulos e agora non hai alumnos, pois terá que tomar medidas porque está ofrecendo algo que non funciona. Pero alí onde a cousa funciona, déixeme explotar ao máximo os nosos recursos. Sempre que falemos de cousas racionais, onde estamos falando de demanda, de empregabilidade, etc... O exemplo está con Criminoloxía, que houbo que reducir prazas en Dereito cando xa se está ofertando por debaixo do que dí a súa memoria. Non só non se nos deixa incrementar, senón que se nos obriga a reducir cando temos máis de 700 solicitudes de primeira opción de Dereito, só estamos admitindo 180 e agora imos reducir. Non parece racional.

A tendencia é a colaboración interuniversitaria. Créase o grao de Paisaxe entre a USC e a UDC, as prácticas formativas dos futuros médicos xa se fan noutros hospitais galegos, ademais do Chus. Foi un erro a decisión das tres universidades galegas?
Non se pode facer revisionismo cara atrás. Xulgar cos criterios actuais a decisión que se tomou hai 30 anos. Había un contexto diferente de alumnos, de crecemento da universidade, de recursos dispoñibles. Os recursos da universidade pagámolos todos os galegos, porque quen os pon fundamentalmente é a comunidade autónoma. Por iso é normal que tratemos de optimizar recursos humanos, capacidades de profe¬sorado de distintas universidades e poder chegar a esta oferta. Temos que dar pasos tamén para mellorar a xestión, para que sexa máis fácil esta actuación interu¬niversitaria, pero a mín paréceme que é unha boa aposta.

E que pasa cos catedráticos, tan críticos con Viaño...
Si. Foron moi críticos. Había moito descontento nese colectivo e nalgún outro de persoas acreditadas tamén á titularidade. O descontento ten moito que ver co feito de que se lle deron poucas expectativas durante estes anos. Cando outras universidades abriron esa vía e apostaron por ela, aquí retrasouse moito. Ademais hai un agravante: polo perfil do cadro de persoal, hai un número moi importante de acreditados, entre 120 e 130, e iso esixe unha actuación decidida, cunha perspectiva razoable, e ademais é estratéxico para a universidade, iso forma parte do caudal humano da universidade. Por tanto hai que apostar por iso.

Semella que non foi o único problema...
Ahí houbo, incluso máis alá do feito de que non había expectativas, tamén algún que outro problema na propia relación, que non foi fluída. Esto hai que reorientalo e abrir unha expectativa clara. Tanto no que ten que ver co plan de prazas como nos pro¬pios criterios que se vaian a apli¬car, que seguramente contribúan bastante a crear un clima moito máis tranquilo.

Os estudantes parece que nes¬tes tempos non se moven tanto como antes. Como fará para ilusionalos de novo?
É diferente. Dentro da situación de escasa mobilización hai que valorar positivamente, sen complacencia ningunha, pero como un elemento positivo, a situación de que se multiplicara por dúas a participación nas eleccións. Viñamos dunha participación tan pequena que é moito multiplicar por dous, o 12 por cento, que segue sendo pouco. Que temos que facer: temos que facelos máis partícipes das decisións, que vexan que son importantes as cousas que se fan na universidade. Asistimos a situacións nas que non se cubren as plazas en moitos centros nin nas xuntas de facultade nin nos representantes no claustro. E iso é malo. Temos que contar con eles, ver o seu punto de vista... e logo temos tamén, como universidade, buscar novas formas de achegarnos a eles.

Con tecnoloxía, quizais?
Habería seguramente moita máis participación se tivésemos un sistema de voto electrónico, como ten implantado a Universi¬dade da Coruña. Sería moito máis áxil. E logo buscar formas de comunicarnos con eles que xa utilizan habitualmente, non só eles senón que case todos nos estamos comunicando por outras vías. Cunha app, por exemplo. Esas fórmulas fáciles temos tamén que darllas e axudan a que eles poidan interactuar máis. E poñer en marcha actividades, fomentar o debate, o espírito crítico. Todo isto é fácil de dicir e difícil de levar a cabo, pero temos que facelo necesariamente. Hai que elaborar un Estatuto do Estudantado, con cauces novos de representación: pode ser un exemplo para facerlles ver que isto tamén ten que ver con eles.

Entrevista publicada no xornal El correo Gallego do domingo 10 de xuño de 2018