Saltar ao contido principal
Xornal  »  David H. Hubel e a neurociencia da visión, un recordo persoal

Carlos Acuña Castroviejo: David H. Hubel e a neurociencia da visión, un recordo persoal


A desaparición dunha personalidade científica que revolucionou o noso coñecemento de como o cerebro procesa a información é unha perda cultural, e para os que tivemos relación con el tamén emocional. É este o caso do profesor David H. Hubel, quen faleceu o pasado 22 de setembro de 2013 en Lincoln, Massachusetts, á idade de 87 anos.

Os profesores David Hubel e Torsten Wiesel recibiron en 1981 o Premio Nobel en Fisioloxía ou Medicina. Con esta concesión premiábanse as achegas máis importantes ao coñecemento da fisioloxía do sistema visual, organización funcional do cerebro, e ao xeito multidisciplinar de abordar o seu estudo. Desde ese momento, o profesor Hubel continuou facendo achegas fundamentais ao coñecemento do cerebro, contribuíndo de forma especial á revolución intelectual en neurociencia á que estamos asistindo nos últimos anos.

David Hunter Hubel naceu en Windsor, Ontario, Canadá, o 27 de febreiro de 1926. Estudou Medicina na McGill University e en 1955 traballa como Research Fellow no Walter Reed Army Institute of Research, en USA, desde onde pasa á Johns Hopkins Medical School en Baltimore. Un ano despois á Harvard Medical School.

As achegas do profesor Hubel ao coñecemento da fisioloxía visual foron fundamentais. Desenvolveu un electrodo metálico para rexistrar a actividade dunha neurona -a unidade funcional do cerebro- que foi a ferramenta de traballo máis importante utilizada para o estudo do sistema nervioso xa que permitiu coñecer as respostas de devanditas células a estímulos naturais. Na Universidade de Johns Hopkins, xunto con Torsten Wiesel, comezaron a estudar as propiedades das neuronas da cortiza visual no gato que despois continuarían na Facultade de Medicina de Harvard.

Nunha serie de experimentos clásicos, demostraron que as neuronas da cortiza visual son capaces de detectar imaxes visuais apropiadas, formadas por bordos con contraste, cunha orientación determinada e movéndose nunha dirección específica. No ano 1938, Rafael Lorente de Nó descubriu que a cortiza cerebral estaba organizada en columnas de células, e nos anos 1960 Vernon B. Mountcastle atopou que as neuronas nesa columnas de células compartían as mesmas características funcionais. Hubel e Wiesel estenderon estes descubrimentos da microestrutura funcional á cortiza visual. Atoparon que as neuronas se ordean segundo a súa preferencia á orientación dos estímulos e ao ollo por onde chegan eses estímulos: as columnas de orientación e de dominancia ocular.

As implicacións destes descubrimentos foron revolucionarias. A cortiza do cerebro visual pasou de concibirse como unha estrutura de millóns de células (cada unha participando na reconstrución da escena visual) a saber que cada célula se activa soamente polo seu propio estímulo, o que quere dicir que está sinalando algo específico da natureza da imaxe nunha rexión particular do campo visual. Agora sabemos que esa microestrutura da cortiza visual é común a outras partes do cerebro.

Outra achega de gran transcendencia clínica foi coñecer como madura o sistema visual durante o desenvolvemento. Un ollo estrábico termina realizando a súa función moito peor que o san. Hubel e Wiesel definiron o rango crítico de idade dentro do cal o desenvolvemento da cortiza visual se modifica pola experiencia: hai un determinismo ontoxenético da función do sistema visual, pero tamén unha plasticidade da función a cambios debidos á experiencia visual. Estes achados tiveron unha gran repercusión na clínica oftalmolóxica.

Tanto David Hubel como Torsten Wiesel estiveron moi ligados aos Laboratorios de Neurociencia da Universidade de Santiago de Compostela. En canto á miña experiencia con Hubel, coñecino nunha reunión científica en xullo de 1989. Como eu fixera o meu post-doctorado con Vernon B. Mountcastle na Universidade Johns Hopkins -onde el traballara- recordamos a miúdo aquel ambiente e anécdotas con Vernon durante a súa estancia no Hopkins. Todo comezou cun programa de investigación do sistema visual que levou a posdoutorandos do meu laboratorio a continuar fóra de España a súa formación na neurociencia da visión. O primeiro foi o Dr. Francisco González, quen realizou unha estancia posdoutoral co Dr. Gian F. Poggio, o descubridor das neuronas na cortiza visual que responden á disparidade retiniana, no Department of Physiology da Johns Hopkins University en 1984. Despois, en 1990 o Dr. Javier Cudeiro desprazouse ao Institute of Ophthalmology no University College de Londres para traballar con Adam Sillito, quen combinando técnicas farmacolóxicas e electrofisiolóxicas demostrara interrelacións tálamo-cortico-corticais na función visual, e que o Dr. Cudeiro continuaría despois na Universidade da Coruña. O seguinte foi o Dr. José Manuel Alonso, quen logo dunha entrevista con Torsten Wiesel nun congreso en Alacante en 1992 continuou o seu traballo na Rockefeller University e actualmente na State University of New York.

En xullo de 1996 celebrouse en Soria unha reunión de neurociencia na Fundación Duques de Soria, na que participou David Hubel. David estaba buscando un pos-doc e naquela reunión presenteille a unha das miñas recentes doutoras, Susana Martínez-Conde, quen foi aceptada e desde 1997 continuou o seu traballo na Harvard Medical School, e actualmente no Barrow Neurological Institute, en Phoenix, Arizona. Logo daquela reunión un grupo de amigos fixemos con David Hubel e a súa muller Ruth unha viaxe por terras de Aragón para visitar Petilla de Aragón, o berce de Santiago Ramón e Cajal, que David tiña especial interese en coñecer. En xuño do ano seguinte convidei a David Hubel a Santiago de Compostela, a donde chegou coa súa muller e onde pronunciou unha conferencia na Facultade de Medicina, “Separate pathways for form, cor, movement and depth perception in primates”.

A súa desaparición lévase a un gran científico, que loitou pola investigación animal e polo desenvolvemento da neurociencia en España, ademais dun amigo.