Saltar ao contido principal
Xornal  »  Juan Viaño Rey, reitor da Universidade de Santiago: Discurso de San Tomé (26-1-2015)

Juan Viaño Rey, reitor da Universidade de Santiago: Discurso de San Tomé (26-1-2015)


Quixera comezar a miña intervención rendendo homenaxe ao profesor Santiago Buíde Díaz, que nos deixou hai uns días. Profesor do Departamento de Economía Financeira e Contabilidade na Facultade de Administración de Empresas no Campus de Lugo, querido e recoñecido no seu ámbito, o seu pasamento é unha gran perda no aspecto profesional e investigador, pero sen dúbida, o que mais sentimos é a perda dunha magnífica persoa.
 
Señoras e señores. Xa pasou un lustro desde que a universidade comezou a afrontar problemas graves que poderían levala incluso á desaparición. Foron cinco anos nos que a conxuntura xeral de crise social e económica sumouse a cambios importantes e polémicos nas leis e nos modelos educativos de educación superior, como a inminente normativa que vai reducir a duración dos estudos de grao. O resultado desta aritmética foi un escenario confuso, convulso, e no que só queda clara a diminución constante de estudantes, de recursos e de expectativas de crecemento.
 
Pero agora chega o momento de dar un xiro radical a esta situación. Hai poucos meses logramos frear a tendencia dramática de perda de novos estudantes. Non podemos falar de resultados marabillosos pero si da ruptura dunha tendencia que nos levaba a perder ducias, e incluso centos, de estudantes interesados en aprender con nós. Hai tamén pouco tempo, a Universidade de Santiago de Compostela logrou manterse, incluso introducirse, nos escenarios internacionais de medición de resultados o que permite ir entrando, pouco a pouco, na senda do recoñecemento internacional.
Confiamos que nos vindeiros meses sexamos capaces, entre todos, de manter esta tendencia e ir cambiando un mal camiño. Sen embargo, isto non é gratuíto. Imos ter que pasar varios portos de alta montaña para chegar a unha meta que permita lograr un modelo laboral, docente, económico e social que impida que esta situación se volva repetir coa virulencia dos últimos anos.
 
Conscientes da necesidade de poñer en marcha accións de xeito inmediato para mellorar a situación, reforzouse o equipo de xestión no Campus que por vez primeira conta con tres Vicerreitores na cidade de Lugo. Esta maior capacidade de traballo permitiu que nestes primeiros oito meses de mandato xa se realizaran actuacións que están a dar o seus froitos. A posta en marcha no mes de xuño pasado dun plan de choque en colaboración coa Deputación Provincial, a cal queremos agradecer a súa colaboración, está comezando a obter resultados positivos.
 
O plan de promoción do Campus, xunto co plan de bolsas, xa ten conseguido que as titulacións de Grao con menos demanda incrementen os alumnos de novo ingreso nun 39%. A última acción posta en marcha para fomentar a realización de cursos de verán na provincia de Lugo, incrementou nun 67% o número de propostas presentadas. Ademais, cumprindo o noso programa electoral, temos creado a figura do Coordinador do programa A Ponte para o Campus de Lugo que neste momento xa ten visitado persoalmente todos os centros de ensino medio da provincia. Confiamos en que estas medidas, xunto coas desenvoltas acertadamente polos centros, vaian mellorando a situación e poñan en valor a calidade e o bo traballo que se está a desenvolver no Campus de Lugo.
 
Pero non quero centrarme só na lista de propostas e actuacións se non analizar máis os valores e a filosofía que está en xogo á hora de tomar as decisións que se nos presentan. E todo comeza coa responsabilidade de cada un de nós, que, como ben dixo a profesora Neira, debe estar combinada coa creatividade e coa innovación.
 
Alba era unha rapaza que naceu no interior da provincia de Lugo, na Terra Cha. Sempre destacou porque supliu os escasos recursos económicos da súa familia co seu esforzo. Desde moi nena soubo que non se podía estragar o lapis, porque era o único que tiña. Tamén soubo que non se podía chegar tarde, porque se os seus pais non chegaban a tempo ao camión do leite, non cobraban o traballo do día. Averiguou pronto que tiña que facer moito máis esforzo que o seu compañeiro do lado, porque apenas tiña luz no cuarto para estudar pola noitiña.Alba chegou á universidade, porque traballou moito para merecelo. As bolsas públicas permitiron que puidese estudar o que ela quixo, pero sempre entendeu que non era un agasallo, senón un pago polo seu esforzo diario.
 
Debemos ser conscientes deste reto diario e aumentar un pouco máis o noso grao de autoresponsabilidade. O contexto é moi complicado e xa non podemos esperar axudas nacidas en San Caetano, en Madrid ou incluso en Bruxelas. A axuda converteuse no compromiso, moitas veces inxusto, que debemos adquirir con entes superiores que determinan que é o que lle interesa á humanidade. A nosa identidade, nalgúns casos pode chegar incluso a desaparecer, se ninguén se preocupa de xeito activo por cousas como a nosa economía local, a nosa lingua ou as nosas escolas.
 
É xustamente nestes momentos cando temos que aumentar o noso esforzo e a nosa preocupación. Temos que demostrar cada día que temos boas ideas, que temos capacidade para facelas e que os resultados van ter unha repercusión clara en todos nós. Só se se cumpren estas tres premisas atoparemos a axuda, tanto do público como do tecido económico privado. Hoxe, apenas podemos garantir que unha moza ou un mozo con talento teña unha oportunidade para poder gozar dun traballo digno que moitas veces é imprescindible para unha sociedade. 
 
Hoxe non é suficiente con que calquera rapaza ou rapaz se sente nestas aulas. Temos que preocuparnos sobremaneira de que cada minuto que bota dentro destas paredes ten que ser unha peza da engrenaxe que permita crear un futuro claro e estable. Os docentes, os investigadores e o persoal de administración e servizo teñen que preocuparse disto. É a nosa responsabilidade institucional lograr que todas as persoas que nos cruzamos nos corredores saiban que están aportando un grao de area para que Alba teña un futuro mellor que o dos seus pais.
 
As ferramentas xa as temos. A profesora Neira deixouno perfectamente claro hai uns minutos. Temos que cambiar estruturas de docencia e investigación que fomenten a creatividade, o talento e o valor do “impar”. Tamén nos debemos adaptar, como levamos facendo desde hai tempo, aos camiños que permiten canalizar o talento e a creatividade cara o emprendemento. Ese é un percorrido que temos que facer e por iso estamos configurando na nosa Universidade unha nova unidade de emprendemento capaz de satisfacer estas demandas.
 
Pero ademais, hoxe xa podemos determinar o valor que aporta cada un dos tres mil traballadores desta Universidade. Sabemos, por fin, canto custa formar aquí á mocidade galega e á que nos ven de terras lonxanas. Sabemos o que nos custa transferir os nosos inventos e os nosos descubrimentos ao tecido produtivo. Sabemos o que nos custa o fracaso e polo tanto sabemos como afrontalo mellor. Con técnicas, como as aportadas pola contabilidade analítica, xa podemos enfrontarnos aos nosos retos cunha información moito máis detallada e, polo tanto, xa non temos que ir cunha venda nos ollos cando nos decidimos a pasar calquera río, por moi fondo que sexa.
 
Asegúrolle que cando todos asumimos a nosa responsabilidade con razón e con corazón os éxitos son asombrosos. É o que lle pasou aos fundadores de Innolact, un proxecto nacido no seo da Aula de Produtos Lácteos da USC en Lugo. Decidiron innovar no sector leiteiro, clave para Galicia e imprescindible para a provincia de Lugo. Decidiron mellorar a través da tecnoloxía, algo que se fai fundamentalmente nos laboratorios e nas aulas universitarias. Decidiron, ademais, facelo con gusto e lograr cautivar a miles de compradores que atoparon nas súas cremas de queixos algo novidoso, interesante e moi útil.
 
Este é o exemplo do compromiso con todos e da responsabilidade de cada un. A Universidade ten que seguir aportando valor social deste xeito. Temos que preocuparnos, e moito, de formar aos mellores profesionais en calquera das disciplinas que impartimos pero non debemos esquecer nunca o noso arraigo, a nosa identidade e a nosa responsabilidade con este pais.
 
Nesta tarefa temos que participar todos. No ano 1963, o presidente Kenedy non dubidou en cualificar como cínicos a aqueles que non ven nada malo en pagarlle menos aos que lles encomendaban a formación dos seus fillos que aos que lle confiaban o mantemento das súas tuberías. Un universitario ten a responsabilidade de ser un home ou unha muller do seu tempo. Isto é bo para todos. Para a universidade, para a economía, para o emprego, para a saúde. .... Por iso é algo que nos debe preocupar ás institucións e ao resto dos estamentos.
 
Sonlles sincero. Eu quero que na nosa Universidade se fagan descubrimentos que nos cambien o xeito de vida. Gustaríame que na Facultade de Ciencias se descubrise o mellor mecanismo para evitar as contaminacións químicas ou o mellor xeito de manternos saudables. Que na Facultade de Administración e Dirección de Empresas se determinasen as fórmulas infalibles para a xestión do noso tecido produtivo. Que na Escola Politécnica se descubrisen como lograr a sostibilidade absoluta dos nosos montes e das nosas infraestruturas. Que na facultade de Formación do Profesorado atoparamos solucións para erradicar o fracaso escolar. Que na Facultade de Humanidades se lograra aumentar o coñecemento cultural medio da poboación mundial. Que na Facultade de Veterinaria se descubrisen mellores sistemas para que a vida dos animais e dos humanos compartan de xeito equilibrado este mundo.
 
Fíxose moito para chegar aquí. Temos unha boa Universidade pero non debemos conformarnos só co que temos hoxe, senón co que queremos ter mañá. Nesa visión de futuro é onde debemos ter o noso horizonte. Durante demasiado tempo tivemos que preocuparnos exclusivamente do día a día, deixando as nosas previsións e as nosas ilusións futuras en mans doutros. Agora temos a oportunidade de cambiar isto.
 
Grazas ao apoio de toda a comunidade universitaria, temos un marco orzamentario que nos vai permitir abrir unha nova senda de crecemento e de mellora. Simplifiquemos sistemas burocráticos que fan imposibles cousas que deberan ser inmediatas. Tapemos as lagoas que temos na nosa xestión para marcarnos unhas novas pautas no día a día. Engraxemos a maquinaria desta institución centenaria e comecemos a afrontar con responsabilidade e bo facer as demandas que a sociedade xa nos está pedindo agora, como dixo a profesora Neira.
 
Podemos facer unha oferta de estudos moito máis versátil e atractiva para xente como Alba, que quería estudar, que merecía formarse e que finalmente conseguiu o que soñaba. Xa non podemos vivir só da tradición, e os estudantes que se forman aquí teñen que poder saír formados simultaneamente e cun dobre título como Topografía e Enxeñaría Civil, ou Nutrición e Farmacia. Nós sabemos formar en cada unha das disciplinas e agora só temos que facer todos os esforzos para que os nosos estudantes teñan a formación interdisciplinar máis axeitada.
 
Por iso nace o concepto de Campus de especialización, coma o Campus Terra, que permite crear o marco idóneo para que calquera estudante, científico, institución ou empresa, atope a calidade formativa e investigadora que se require hoxe. Nestes días remataremos as modificacións do Plan Estratéxico requiridas pola Secretaría Xeral de Universidades e inmediatamente  comezaremos co seu desenvolvemento e implantación, o que vai a axudar a visibilizar o Campus de Lugo, potenciando a súa especialización na actividade docente e investigadora relacionada cos recursos da Terra.
Podemos así mellorar os nosos resultados de investigación. Temos os profesionais do coñecemento, temos unhas infraestruturas mínimas e temos a responsabilidade de facelo. Falta mellorar o apoio administrativo aos investigadores e falta establecer as estratexias globais que nos permitan marcas as rutas correctas cara os lugares correctos.
 
Sirvan como exemplos desa actitude as seguintes actuacións feitas no Campus nos últimos meses: o convenio que garante o financiamento do CITT, no que colaboran Caixa Rural Galega, a Deputación Provincial de Lugo e a Confederación de Empresarios de Lugo. En colaboración co Centro Tecnolóxico Agroalimentario púxose en marcha unha Unidade Mixta de Microbioloxía Especializada liderada polo Grupo de Investigación Laboratorio de Referencia de E.coli do Campus de Lugo. Na actualidade estanse a rematar as novas instalacións da Aula de Produtos Lácteos que comezará a súa actividade no primeiro semestre deste ano, cunha dirección tamén renovada.
 
Señoras e señores, amigos a e amigas, é a nosa responsabilidade cambiar o rumbo da nosa Universidade. Temos un bo barco, aínda que inmerso nunha reparación profunda. Debemos saber que estamos en dique seco durante unha tempada que xa dura moito máis do que se quixera. Debemos ser conscientes disto. Pero tamén debemos saber que é agora o momento no que temos que revisar todas as nosas estruturas, reparar os buratos vellos, facer novos almacéns para o futuro e, sobre todo, non perder nin un minuto en pensar o que puidemos ser e non somos. A nosa responsabilidade tamén nos obriga a buscar novos mares e debemos saber que para coidar o máis próximo, o que máis queremos, temos que asumir novos retos.
 
Comprendo as preocupacións do investigador que ten que dedicar máis da metade do seu tempo a preparar as clases, deixando pouco tempo para a creación científica. Comprendo tamén as preocupacións dos profesores porque se lles valore máis a faceta de investigador, cando realmente só queren transmitir, do mellor xeito posible, os coñecementos que constrúen outros. Pero tamén comprendo á familia de Alba, que non puido cambiar de coche nin irse nunca de vacacións para lograr que a súa filla aproveitara todo o seu talento.
 
Concluamos. Somos unha institución forte, capaz de comportarse como se espera dela nestes momentos duros. Non é a primeira vez que superamos retos difíciles e nesta ocasión tamén o faremos. Sabemos o que significa caer, levantarse, desenrugar o chapeu e continuar. Estamos asentando unhas novas bases capaces de lograr de novo que Alba, alumna da USC, sexa hoxe responsable dunhas das áreas máis importantes do Banco Interamericano de Desarrollo e dedique todo o seu talento a axudar a mozos e mozas, que coma ela, só poden loitar contra a mala economía co saber e co esforzo.
 
Dixen